Tio estas tre profunda kaj komplika historiala demando, kiu kaŭzas multajn diskutojn. Simpligita respondo en stilo "bulgaroj — nekomprenemaj" ne nur estas malĝusta, sed ankaŭ妨碍理解 internaciaj rilatoj. Situacio, kiam Bulgario en du mondmilitoj troviĝis en la flanko de kontraŭuloj de Rusio, estis rezulto de tragika koincidenco de geopolitikaj interesoj, ne sekvo de iu natura nekomprenemo.

Por kompreni tion, necesas esplori la motivojn de Bulgario aparte por ĉiu milito.

Kial Bulgario aliĝis al la Unua Mondmilito kun Germanio kaj Aŭstrio-Hungario?

La ĉefa kialo — makjaveliana principo "malamiko de mia malamiko — mia amiko" kaj nerealigitaj naciaj interesoj.

1. Geopolitikaj ambicioj kaj "nacia unuigo". Post liberigo el otomana okupado en 1878 jaro (grace al Rusio) Bulgario restis la revo unuigi ĉiujn teritoriojn kun etne bulgaraj loĝantaroj en unu ŝtato (Granda Bulgario). La ĉefa malamiko, posedanta tiujn teritoriojn, ne estis Germanio, sed najbaraj landoj:

   • Serbio posedis Makedonion (laŭ bulgaraj vidpunktoj).

   • Grekio ankaŭ pretendis sur parton de Makedonion.

   • Rumanio posedis Suda Dobruĝo.

2. La dua balkaŝa konflikto (1913) — la radiko de la problemo. Tio estas kluda okazaĵo, kiu determinis la elekton de Bulgario en la PMS. Bulgario, malkontenta kun la dividado de trovo post la unua balkaŝa milito, atakis siajn iamajn aliancanojn — Serbijon kaj Grekion. La rezulto estis katastrofa: Bulgario perdis, perdis grandan parton de konkeritaj teritorioj kaj eĉ estis devigata cedi Suda Dobruĝon al Rumanio. Rusio, tradicia patrono de ĉiuj slavaj popoloj, en tiu konflikto klopodis konservi neutralecon, sed fine ne subtenis Bulgariantion, ĉar ne povis permesi sin perdi aliancon en la formo de Serbio.

3. La elekto de flanko en la PMS. Al 1915 jaro, kiam Bulgario decidis pri flanko, antaŭ ĝi estis elekto:

   • Antanta (Rusio, Francio, Britio): proponis restituon nur de parto de Makedonio, sed postulis cedi ĝin al Serbio — sia ĉefa aliancano en Balkanoj.

   • Centralaj potencoj (Germanio, Aŭstrio-Hungario): proponis ĉion Makedonion (ekrabitajn de Serbio) kaj tutan Suda Dobruĝon (ekrabitajn de Rumanio).

Por la bulgaraj reĝo Ferdinando la 1-a kaj registaro tiu elekto estis klara. Ili iris al tiuj, kiuj promesis realigi ilian ĉefan nacian celon. Tiel, Bulgario militis ne kontraŭ Rusio kiel tia, sed kontraŭ Serbio, por siaj interesoj, kaj Rusio trovis sin sur la alia flanko kiel aliancano de Serbio.

Kial Bulgario aliĝis al la Dua Mondmilito kun Germanio?

La logiko estis alia, sed ankaŭ bazita sur malvarma kalkulo kaj survivado.

1. Geopolitikaj premoj kaj manko de elekto (1941). Al marto 1941 jaro Germanio jam dominis en Eŭropo. Ŝiaj trupoj staris en Rumanio kaj estis pretaj al invado en Grekion. Bulgario estis ĉirkaŭata de landoj de "Aŭso" kaj Sovetunio, kun kiu Germanio tiam havis pakton. Refuzo aliĝi al "Aŭso" minacis imediatan okupacion, kiel okazis kun Jugoslavio kaj Grekio. Reĝo Boris la 3-a elektis la vojon de plej malgranda rezisto por konservi suverenecon kaj eviti militon.

2. Territorialaj akiradoj sen milito. Aliĝinte al "Aŭso", Bulgario ricevis signifajn teritoriojn sen militaj agoj:

   • Suda Dobruĝo estis restituota el Rumanio (per konsento de Germanio).

   • Estis okupitaj kaj administracie aligitaj partoj de Makedonio kaj Okcidenta Trakio (el Jugoslavio kaj Grekio).

3. Unika fenomeno: "aliancano de Aŭso, ne batalanta kontraŭ Sovetunio". Tio estas kritike grava momento. Malgraŭ premo de Hitler, reĝo Boris la 3-a kaj la bulgaraj registaroj neniam deklaris militon al Sovetunio kaj ne sendis siajn trupojn al la Orienta fronto. Formalaj diplomataj rilatoj inter Bulgario kaj Sovetunio restis ĝis 1944 jaro. Tio estis grava diplomata manovro, kiu montras ke por la bulgaraj elitoj kaj popolo milito kontraŭ Rusio/Sovetunio estis tute neakcepteble. Bulgario plenumis siajn aliancanajn devojn antaŭ Germanio ĉefe sur la Balkanoj (okupado de teritorioj), sed ne kontraŭ Sovetunio.

Konkludo

La aserto, ke Bulgario "ĉiam militis kontraŭ rusoj", estas forta simpligo.

• En la Unua Mondmilito Bulgario militis por siaj naciaj interesoj kontraŭ Serbio, kaj Rusio, kiel aliancano de Serbio, iĝis ĝia kontraŭulo. La decido estis pragmata, kvankam dolora el vidpunkto de historiala memoro.

• En la Dua Mondmilito Bulgario iĝis satelito de Germanio sub premo de cirkonstancoj, sed faris ĉion eblan por eviti direktan militan konflikton kun Sovetunio, kio montras profundan respekton kaj specialajn rilatojn, bazitaj sur historiala memoro de liberigo.

Tiel, la bulgara politiko en la 20-a jarcento estis determinita ne de "nekomprenemo", sed de tragika elekto inter geopolitika realo, naciaj interesoj kaj historialaj simpatioj, en kiu pragmatismo ofte venkis super sentimentoj.

Permanent link to this publication: