Naski de la Futbalo: kazojoj, neesperataj historioj kaj nepravigaj rakontoj

Futbalo. Miliardoj da fanatoj, miliardoj da rigardoj, kosmaj kontraktoj. Hodiaŭ tio estas industrio kun perfektitaj reguloj. Sed tio ne estis iam. La vojo al moderna futbalo estas plena da kurioj, homaj eraroj, malveraj trukoj kaj tiom grandaj kongruoj, ke oni ne povas kredi ilin. Ni retroiru la tempon kaj rigardu la naskon de la granda ludo sen roza vidvinto.

La rondo objekto kaj la multo: kie ĉiujn komencis vere

Se vi pensas, ke la futbalo naskiĝis en Anglio, vi estas nur duone ĝusta. Ludoj, kie oni pendumas ian objekton, ekzistis en ĉiuj antikvaj popoloj. Ĉinanoj ludis \"cjuqiu\" jam tri jarcentojn antaŭ nia erao. Japanoj ludis \"kemari\". Antikvaj grekoj kaj romianoj frapis unu la alian por la ovala pilko en \"harpastumo\". Ankaŭ ĉe aztekoj estis sia varianto kun rubanda pilko.

Sed la ĉefa kazuso estas, ke ĉiuj tiuj ludoj estis pli ol kombino de rugbado, luktado kaj strata tumulto. La reguloj ŝanĝiĝis de vilaĝo al vilaĝo. En mezepoka Anglio, ekzemple, \"mob-futbalo\" (popola futbalo) estis verdaĵo por la urbojanoj. La nombro da ludantoj ne estis limigita, la kampo estis tuta strato, kaj la golaj portoj povis esti la urbaj portoj je la opozita fino de la urbo. Alvoki la pilkon signis porti ĝin al la urba rathuso, kaj permesitis uzi iujn haltajn metodojn. Historiistoj trovis dokumentojn, kie urbanoj reklamas pri rompitaj pordoj, rompitaj tabloj kaj alkoholaj ludantoj, kiuj misrilatis la golajn portojn kun fremdaj domoj.

Legendo pri la dissekita pilko kaj la mandorlo

Unu el la plej bildaj nepravigaj rakontoj asertas, ke la unua ronda futbala pilko estis farita el la detruita kapo de dania princo. Anglaj, diriĝas, venĝis kontraŭ la okupantoj kaj pendumis la kapon de la malamiko. Ŝajnas efektiva, sed tio estas nur bela rakonto, kiun oni en la 19-a jarcento amas rakonti en tabakejoj por varmi patriotan spirito.

En realo, la ŝilkaj pilkoj de tiama tempo estis teruraj. Ili mokiĝis en akvo, iĝis ŝtakitaj, kaj oni inflasis ilin... per porkaj urinaj blastoj. Tiu ĉi estas la veraj kazusoj. La pilkoj ne estis idealaj rondaj, sed pli ol grezaformaj. Unu el la nepravigaj historioj estas kiel dum la ludo inter la skoloj Eton kaj Rugby la pilko eksplodis. Unu el la lernantoj, William Webb Ellis (laŭ legendo, li \"inventis\" rugbado), prenis la pilkon en la manoj kaj rabis. Sed malpli da homoj scias, ke la futbalistoj de tiama epoko ofte uzis tiun metodojn — se la pilko perdis formon, ĝi permesitis porti ĝin ĝis ĝi estis ordigitaj.

Futbalo sen reguloj: kaoso kiel normo de vivo

Ĝis la mezo de la 19-a jarcento la futbalo restis senviva besto. Ĉiu lernejo ludis laŭ sia statuto. En unu permesitis frapi la krurojn, en alia preni la pilkon en la manoj. Tio ne estis sporto, sed batalo por survivado. La plej nepraviga historio de tiama tempo okazis en 1846 jaro en Londono. Kunvenis reprezentantoj de pluraj lernejoj por unifikadi la regulojn, sed la diskutoj turniĝis al granda tumulto. La sekretario de la kunveno, en furio, skribis en la protokolo: \"Ni ne povas kompreni eĉ pri la formo de la kampo, ĉar la gentoj de Chelsea pensas, ke la anguloj devas esti rekta, kaj aliaj ne kuras\".

La kazuso estis, ke la ĉefa malamiko de la futbalo ne estis la konkurantoj, sed... bovoj. La ludoj ofte okazis sur publikaj pascistoj, kaj la stado povis kreiĝi kampo je ĉiu momento, frapante la atakanton. Por ordoni la procedon, en 1863 jaro estis kreita la Futbala Asocio de Anglio. Sed ankaŭ tie ne estis sen skandaloj.

La granda disiĝo: kiel la futbalo perdis siajn manojn

La plej grava evento en la historio de la nasko de la futbalo okazis ĝuste ĉe la tablo de negocado en la tabakejo \"Freemasons'-tabakejo\". Sep jaroj da diskutoj, ĝis fine estis akceptita kolekto el 13 punktoj. Sed unu punkto iom ne entombigis la futbalojn.

La reprezentantoj de la klubo \"Blackheath\" insiste postulis, ke la ludanto havas rajton preni la konkuranton sub la vizaĝon kaj rabi la pilkon en la manoj. Kiam al ili estis refuzita, ili staris kaj demonstracie foriris de la kunveno. Tiel naskiĝis la rugbado. Sed la ĉefa kazuso estas, ke en la unuaj jaroj post la disiĝo multaj teamoj daŭre ludis per la manoj. La arbitroj (kiuj tiam ankoraŭ ne estis, iliajn anstataŭis kapitanoj de la teamoj) simple ne scias kiel interpreti la malpermeson. Ofte la disputoj estis deciditaj per monero aŭ kulan batalo de kapitanoj direktaj sur la kampo.

Neĝverŝajne, sed faktaj: ankoraŭ en la 1870-aj jaroj al la vortoj estis permesitaj frapi la konkurantojn per la manoj, se ili proksimiĝis tro proksime al la golaj portoj. Tio estis konsiderata \"maskula metodo\". Nur en 1912 jaro ĉi tiu senviva leĝo estis nuligita.

La plej stranga ludo en la historio kaj la ŝerbo de la sistemo

Parolante pri nepravigaj rakontoj, oni ne povas ne rememori la ludon de 1888 jaro inter \"Preston North End\" kaj \"Stock City\". Tio estis la unua oficiala ludo en la historio de la profesia ligo. Kaj kio okazis? Je la 35-a minuto sur la kampo eliris hundo, kaptis la pilkon kaj portis ĝin al la proksima parko. Ne estis rezervitaj pilkoj. La ludon estis haltigita por tri horoj, dum la polico serĉis la hundon. Neĝverŝajne, kiam la pilko estis retrovenita, la teamoj daŭris la ludon kun la sama rezulto, kaj la hundo estis deklarita \"honora membro de la klubo\".

Sed tio ne estis la unika okazo. La historio memoras pri la ludo, kie la arbitro ekskludis... sin mem. En 1905 jaro la arbitro tiel ŝatis la kuradon sur la kampo, ke ĝi ĵus frapis la golon en la golaj portoj de unu el la teamoj, rebato la pilkon de la kapo. Kiam ne estis reguloj pri la golisto-arbitro, la gol estis konata. La teamo protestis, sed perdis la apelacion. Tiam la protestantoj simple foriris de la kampo, kaj la ludo finis kun rezulto 1:0 por la konkurantoj.

Nepraviga rakonto pri \"Dinamo\" kaj la pafaĵo

Ekzistas bela legendo, ke en Rusio en la komenco de la 20-a jarcento ludis ĉerkaĵoj. Diriĝas, ke oni venis elstarajn pafilojn, kaj ne estis pilkoj. Tio ne estas pli ol mito. Sed realaj faktoj ne estas malpli nepravigaj. En 1912 jaro sur la Olimpikaj Ludoj en Stokgolmo la rusa teamo perdis al finoj kun rezulto 1:2, sed la historiistoj ĝis nun diskutas, ĉu tio estis vere rusa futbalo. La afero estas, ke parto de la ludantoj deklaris sin, estante... en vojaĝoj. Pro la konfuzo kun dokumentoj sur la kampo aperis inĝenieroj kaj studentoj, kiuj neniam antaŭe ludis kune. Tio estis pura imprompado, kiu nun nomiĝus \"stelara horo de amatoroj\".

Simboloj kaj mono: kiel el la ludo oni faris negocan

La nasko de la profesia futbalo estis markita per alia kazuso — la unua transiro. En 1893 jaro la ludanto de \"Aston Villa\" William Grovez transiris al alia klubo por 100 funtoj. Sed la sumo ne estis pagita en mono! Ĝi estis transdonita en formo... de karbonaj certipaproj kaj kaskoj de biraro. La kluboj tiam devis pagi naturajn produktojn. Nur post dek jaroj aperis la unuaj papiraj kontraktoj, kiuj la juristoj skribis tiom malĝustaj, ke la ludantoj sufiĉis interpreti ilin en sian avantaĝon, ricevante duoblan salajron.

Unu el la nepravigaj historioj temas pri la formo. La unuaj bluzoj estis ŝtofilaj, kun altaj gorĝoj kaj longaj manikoj. En la pluvo ili absorbis ĝis tri litrojn da akvo, kaj la ludantoj komencis sinki en sia propraj vestoj. Nur en la 1920-aj jaroj oni decidis fari leĝerajn kotonojn. Kaj tio pro tio, ke unu el la ludantoj de \"Everton\" rifuzis eliri sur la kampo en ŝtofo, asertante, ke ĝi havas alergion. La kuracistoj konfirmis — tio naskis la modernan ĉapelon.

Arbitroj kun bastonoj kaj flutiloj el birdaj ostoj

Antaŭ la invento de la flutilo en 1878 jaro la arbitroj gvidis la ludon... per kricon kaj flugado de nazoj. La unua polica flutilo, kiun oni uzis en la futbalo, estis ŝparita de la konsteblo, kiu disperdis la popolon. Sed la arbitroj tiel timis erari, ke ili portis kun si sur la kampo bastonojn. Se la ludanto rompis la regulojn, la arbitro frapis la bastonon sur la grundo. Kiam la bastonoj rompiĝis, la ludo estis haltigita kaj oni serĉis novan branĉon. Kiel vi imagas, kiel tio aspektis?

La kazuso estas, ke la flutilo unue estis ricevita en malfermita maniero. La spektantoj timis la sonon, pensante ke tio estas fajroalarmo, kaj komencis fuĝi. Estis bezonataj kelkaj sezonoj por ke la spektantoj habitsi al la prunka skribo kaj ne panikiĝi.

Nepravigaj rakontoj pri la unua Mondpokalo

Ĉi tie ne estis sen konspiro. La unua mondĉampionato en Urugvajo en 1930 jaro estis plenigita per nebulo. Diriĝas, ke la ora statueto Nike (la Kubo de Julien Rimé) estis transportita sur la ŝipo, kaj ĝi iom ne submiksiĝis en la oceano dum la urago. Tio estas veraj nur duone. La kubo vere navigis tra la Atlantiko, sed ĝi estis kaŝita en la kasto de citradoj, por ke ĝi ne estis ŝtelayita de ŝajtuloj. Kaj, kiel ĝuste, en la finalo inter Urugvajo kaj Argentino estis uzataj du malsamaj pilkoj — unu por la unua tempo (argentina, pli peza) kaj unu por la dua tempo (urugvaja, leĝera). Tio estis skribita en la reglamento, por ke al niu ne estis avantaĝo. La du tempoj estis ludataj per siaj pilkoj. Neĝverŝajne, sed faktaj.

Ofside: eraro, kiu iĝis leĝo

La plej komplika regulo en la futbalo — ofside — naskiĝis ĉasokaze. Unue estis malpermesita pasi antaŭen. La ludantoj devus gvidi la pilkon nur per driblo aŭ retroa
© lib.ar

Permanent link to this publication: