Malgrandeco estas ne nur aĝo. Ĝi estas socia strukturo, kiu en diversaj epokoj kaj kulturoj havis tute malsaman signifon. Loke, oni honoris la aĝulojn kiel gardistojn de saĝo, loke, oni eksigis ilin el la komunumo, kiam ili ne plu estis utilaj. La traktado al aĝuloj estas spegulo, kiu reflektras ne tiom multe la aĝon, kiel la valorojn de la societo.

Antikva mondo: saĝo aŭ ŝarĝo

En antikvaj kulturoj, aĝo estis ricevita ambie. En Egipto, Barato, Ĉinio kaj Grekio, la aĝuloj estis honorataj. Ilia sperto estis konsiderata preciosa, iliaj konsiloj estis aŭskultataj. En la Biblio diratas: «Leviĝu antaŭ la maljuna vizaĝo» — tio estas formulo de honoro. Tamen en Sparto, la aĝuloj, kiuj ne povis batali, ne estis honorataj. En Romo, aĝo donis politikan povon, sed la filozofo Seneka skribis: «Maljungeco estas nekurabile malsano». Kune ekzistis honoro kaj malrespekto.

Mezepoko kaj Renesanco: inter sankteco kaj humuro

En kristana Eŭropo, maljungeco estis ofte ligita al proksimiĝo al Dio. Maljunaj monaĥoj, eremitoj, maljunuloj estis honorataj. Tamen en populara kulturo, maljunaj virinoj estis ofte pentritaj kiel sorĉistinoj. La Renesanco portis la kulton de juneco, beleco kaj racio. Maljungeco estis ricevita kiel malkresko, kiel perdo de fortoj. Maljunuloj en arto kaj literaturo estis ofte prezentataj kiel komikaj figuroj aŭ tragiaj roluloj.

Nova tempo: maljungeco kiel problemo

La industriala revolucio faris maljungcon «problemo». En agrikulturaj societoj, la maljunuloj estis parto de la familio kaj hodiaŭo. En urboj, sur fabrikoj, oni bezonis rapidon kaj fizikan forton. Maljunuloj estis ricevita kiel ŝarĝo. En la 19-a jarcento aperis la unuaj domoj por maljunuloj — ne kiel loko de honoro, sed kiel loko de izolado. Tamen en literaturo kaj filozofio, voĉoj defendis maljungcon. Lev Tolstoj serĉis signifon en maljungeco. Ĉeĥov skribis pri digniteco.

XX jarcento: batalo por rajtoj kaj soleco

La 20-a jarcento estis jarcento de batalo por rajtoj de maljunuloj. Aperis pensioj, socialaj garantioj, saneca helpo. Tamen same kreskis soleco. La urba vivo, generaciaj disigoj, rapida tempo de ŝanĝoj faris maljunulojn «stranĝuloj». En kulturo aperis la kulto de juneco. Reklamo, kino, modeco — ĉio estis adresita al junuloj. Maljungeco estis ion, kion oni devas eviti, kaŝi, farbi.

Maljungeco hodiaŭ: defio kaj reinterpreto

En la 21-a jarcento ni komencas reinterpreti maljungcon. La longeco de vivo kreskas, kaj maljunuloj iĝas pli multaj. La societo ne plu povas ignori ilin. Aperas novaj terminoj: «aktiva longa vivo», «aĝa bonuso», «argenta ekonomio». Tamen la traktado restas ambaŭflanka. De unu flanko, ni honoras la sperton, de alia flanko, ni timas maljungcon, foriras ĝin en la estonton, diskutas pri eternaj valoroj.

La traktado al maljunuloj en kulturo ĉiam reflektras la traktadon al morto kaj al la signifo de vivo. Societo, kiu honoras maljunulojn, honoras ankaŭ sian propran pasintecon. Societo, kiu malrespektas ilin, malrespektas ankaŭ sian inevitaban sorton. Ĉiu epoko kreiĝis sianOWNan bildon de maljunulo: saĝulo, klaŭno, tirano, viktimo. Hodiaŭ ni kreas novan bildon. Eble, fine — bildon de homo, kiu ne estas kompleta, sed nur troviĝas en alia tempo.

Permanent link to this publication: