Ekonomio kaj religio: de sakrala interŝanĝo al racia etiko

Enkonduko: Du sistemoj de sociala regulado

Ekonomio kaj religio, unue, ŝajnas esti kontraŭaj kampoj: unua orientiĝas al materiala produktado kaj racia kalkulo, la dua al transcendentaĵaj valoroj kaj kredon. Tamen historie kaj sisteme ili estas dense konektitaj. Religio provizas etikan fundamenton, legitimiigas ekonomiajn instituciojn kaj formiĝas al la rilato al laboro, riĉeco kaj konsumo. Ekonomiaj rilatoj, en sia turno, influas sur religian organizadon kaj praktikon. Ilia interago estas ĉefo al kompreni multajn socialajn kaj historialajn procesojn.

Religio kiel fonto de ekonomia etiko kaj motivado

La klasika verko de Max Weber «Protestanta etiko kaj kapitalisma spirito» (1905) restas elirpunkto por analizo. Weber montras, ke certaj dogmoj de kalvinismo (lernejo pri predestino, «monda asketismo», koncepto pri «profesio» — Beruf) kreis unikan psikologian motivadon por kapitala akumulado.

Laboro kiel profesio: La protestanta idéo, ke Dio vokas homon al laboro en sia loko, sanktigas profesian aktivecon, farante ĝin religia devo, ne simple rimedo al ekzisto.

Monda asketismo: Refuzo de riĉaĵoj kaj irracia konsumo, sed subteno de laborema laboro kaj profito kiel signo de Dioj benedikto, kondukis al reinvestado de kapitalo, ne al ties trodono sur riĉaĵoj. Tio kreas kulturajn kondiĉojn por akumulado, necesa por la evoluo de la industriala kapitalismo.

Racionigo de vivo: La religia devo gvidi metodecan, ordigitan vivon transdoniĝis al bizneso, favorante la evolvon de kontaferio, planado kaj aliaj raciaj praktikoj.

Importanta: Weber ne asertis, ke protestantismo «kreas» kapitalismon, sed montras, kiel religiaj ideoj fariĝis «ŝanĝiloj de vojoj», dirante ekonomian comportadon en certaj historialaj kondiĉoj.

Interesa fakto: Eksperimentaj esploroj en la 20-21-a jarcentoj montras komplikan bildon. Ekzemple, en la moderna mondo protestantaj landoj ofte distingiĝas per alta nivelo de ekonomia evoluo, fidemo kaj malalta korupcio (la nomita "efekto Weber"). Tamen sukcesoj de kelkaj orientaj aziaj landoj (Japanio, Sud-Koreio, Ĉinio) kun aliaj religiaj tradicioj (konfucianismo, budismo) indikas, ke malsamaj kulturo-religiaj sistemoj povas generi efikajn, sed malsamajn modelojn de kapitalismo (ekzemple, pli kolektivistaj aŭ kun alia rilato al hierarkio).

Religiaj institucioj kiel ekonomiaj agantoj

Duringe jarcentoj religiaj organizoj mem estis potaj ekonomiaj subjektoj.

Mezepoka eklezio en Eŭropo estis la plej granda posedaĵo posedanto, bankisto (monaĥejoj donis pomojn), centro de edukado kaj konservanto de scioj. Ĝi regulis ekonomian vivon tra doktrino "justa prezo" kaj malpermeso de kredito (usura) por kristanoj, kio, laŭ kelkaj historistoj, helpis la evoluon de bankado inter judaj komunumoj.

Temploj en antikvaj civilizacioj (Mezopotamio, Egipto) administris grandajn rimedojn, organizis irigaciojn kaj transdonadon de produktoj.

En la moderna mondo grandaj religiaj organizoj (ekzemple, Katolika eklezio aŭ religiaj fondoj en la islama mondo) administras grandajn rimedojn, investas, okupiĝas pri filantropio, kio igas ilin gravaj ludantoj en financaj merkatoj.

Religiaj malpermesoj kaj ekonomiaj niŝoj

Religiaj normoj direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direktas direkt
© lib.ar

Permanent link to this publication: