Internacia Dia de Dialogo inter Civilizoj festiĝas la 10-an de junio. Tiu tago estis establita de la Ĝenerala Asembleo de UN en 2015 laŭ iniciato de pluraj landoj, zorgantaj pri la kresko de xenofobio, kultura intoleremo kaj konfliktoj sur religia bazo. Sed kio estas malantaŭ tiu diplomata formulo? Dialogo inter civilizoj ne estas simple vena renkontiĝo de reprezentantoj de malsamaj kulturoj. Tio estas filozofio de survivado. En mondo, kie armiloj kapablas detrui planedon plurfoje kaj limoj iĝas pli kaj pli traireblaj por informo kaj homoj, la kapablo interkonsenti sur nivelo de valoroj fariĝas demando de vivo kaj morto.

De milito de civilizacioj al dialogo

En la 1990-aj jaroj la usona politikologo Samuel Huntington proponis teorion de "kolizio de civilizacioj". Li prediktis, ke post la Frio Milito ĉefaj konfliktoj estos disvolviĝantaj ne inter ŝtataj nacioj, sed inter grandaj kulturaj blokoj — okcidenta, islama, ortodoksa, konfucea kaj aliaj. Kritikistoj akuzis lin pri pesimizmo kaj justifico de konfliktoj. En kontraŭo al tio aperis la koncepto de "dialogo de civilizacioj", disvolviĝinta de la irana prezidento Mohammad Khatami kaj subtenata de UN. La idearo: diferencoj ne devas gvidi al milito, ili povas fariĝi fonto de komuna riĉigo. Dialogo ne estas provo forigi diferencojn, sed provo lerni vivi kun iloj. Ne "vi estas kiel mi", sed "mi respektas vian malsamecon".

Filozofiaj bazoj: Buber, Levinas, Bakhtin

Dialogo kiel filozofia kategorio estis disvolviĝinta de multaj pensuloj. Martin Buber en libro "Mi kaj Vi" disigis rilatojn al "Mi-Ĉi" (homo ricevas alian kiel objekton, aĵon) kaj "Mi-Vi" (renkontiĝo de personoj, verŝajma dialogo). Por dialogo de civilizacioj necesas transiri de "Mi-Ĉi" al "Mi-Vi": vidi en reprezentanto de alia kulturo ne "portiston de stranga kutimo", sed interparolanto. Emmanuel Levinas parolis pri "etiko de vizaĝo": vizaĝo de Alia invitas ni al respondeco, antaŭ ol iu ajn analizo. Mihail Bakhtin, rusa filozofo, enkondukis la koncepton de "dialogismo": ĉiu kulturo vivas nur en interago kun aliaj, ĝi ne povas esti monologo. Dialogo ne estas simple informoŝanĝo, sed vivmaniero.

Praktiko de dialogo: internaciaj organizacioj kaj iniciatoj

UN aktive subtenas dialogon de civilizacioj: ekzistas Alianco de Civilizacioj (UNAOC), programo "Dialogo inter Kulturoj", jaraĵaj fórumoj. UNESCO okupiĝas pri konservado de ne-materiala heredo, kio ankaŭ favoras komuna kompreniĝo. Sur regiona nivelo: EU kaj Ligo de Arabaj Ŝtatoj organizas kunigitajn kulturajn sezonojn. Rusio partoprenas en dialogo tra ŜOS, BRIKS, kaj ankaŭ tra duflankaj komisionoj pri kunlaboro. Kritikistoj rimarkas, ke multaj iniciatoj restas skribaj. Sed estas sukcesoj: ekzemple, rekonstruo de antikva urbo Mossulo en Irako kun partopreno de arkitektoj el diversaj landoj — tio estas dialogo en praktiko. Aŭ programo "Pontoj de Kulturoj" inter Barato kaj Pakistano, kie muzikistoj kaj poetoj prezentas ambaŭflanke de limo.

Baroj sur la vojo: nacismoj, ekonomiaj desegregacioj, lingvo

Dialogon baras ne nur politikaj konfliktoj, sed ankaŭ profunda psikologiaj baroj. Etnocentrizmo: "nia kulturo estas pli bona". La timo antaŭ nekonata, kiu facile transformiĝas en malamo. Ekonomia desegregacio: kiam unu flanko estas malriĉa, kaj alia riĉa, dialogo ofte transformiĝas en diktaton. Lingva baro: eĉ je traduko signifo ŝanĝiĝas. Fine, informaciaj militoj: en sociaj retoj la bildoj de "altranga" konstruiĝas kiel malamikaj. Tial la Internacia Dia de Dialogo inter Civilizacioj — tio ne estas festo, sed memoro pri laboro, kiu devas esti farita.

Dialogo sur nivelo de ĉiutaga vivo

Filozofio de dialogo devas eniri en vivon de ĉiu. Tio komenciĝas per kiel ni komunikas kun najbaroj de alia religio, kiel ni legas novaĵojn pri aliaj landoj, kiel ni traktas migrantojn. Simplaj paŝoj: lerni fremdan lingvon, vojaĝi ne nur al hoteloj, sed ankaŭ interagi kun lokanoj, vidi filmojn sen dublado (kun subtekstoj), legi librojn de aŭtoroj el aliaj kulturoj. En interreto — ne ofensi "facebook-friulojn" pro iliaj politikaj vidpunktoj, sed provi kompreni. Dialogo de civilizacioj komenciĝas kun dialogo de du homoj. La Internacia Dia 10-a de junio — bona okazo skribi leteron al amiko el alia lando aŭ iri al ekspozicio de persa miniaturo.

Kritiko de la koncepto: dialogo aŭ nova kolonialismo?

Maldekstra kritiko: dialogo de civilizacioj ofte estas uzata de Okcidento kiel masko por forpremi siajn valorojn. "Ni estos dialogi kun vi, sed unue vi devas akcepti niajn regulojn de ludo". Postkoloniaj teoristoj (Edward Said) avertas: dialogo eblas nur post superado de desegregacio. Dekstrejaj kritikistoj (supportantoj de Huntington) asertas, ke dialogo ne eblas, ĉar civilizacioj estas tro malsamaj. Ili diras, ke pli bone fortiki sian kampadejon kaj prepariĝi por konflikto. Tamen en UN dominas la vidpunkto, ke la alternativo al dialogo ne ekzistas.

Rolo de junularo kaj novaj teknologioj

Junularo estas malpli ŝarĝita per malnovaj stereotipoj. Programoj de interŝanĝo (Erasmus, Fulbright, AIESEC) faris milojn da homoj civitanoj de la mondo. Sociaj retoj permesas trovi kunulojn en eksterlando. Teknologioj de traduko (Google Translate, DeepL) forigiĝas lingvajn barojn. Virtuala realo permesas "esti" en alia kulturo, sen foriri el hejmo. En 2026 komenciĝos projekto "Dialogo en metavertebro" — tie oni povos virtualan renkontiĝi kun reprezentantoj de diversaj kulturoj kaj diskuti komunajn problemojn (klimato, malriĉeco). Tio estas nova nivelo.

Konkludo: dialogo kiel respondeco

Internacia Dia de Dialogo inter Civilizacioj la 10-an de junio — tio ne estas alia dato en kalendaro por raportado. Tio estas apelo. Apelo eliri el sia kokono, aŭdi Alian. Ne por veni al unuformigo (tio estas ĉedorma), sed por kompreni: mondo ne estas nigra kaj blanka. Ĝi estas kolora. Kaj tio estas ĝia forto. Filozofio de dialogo instruas: mi ne devas akordiĝi kun vi, sed mi devas aŭdi vin. Kaj tiam, eble, al homaro estas ŝanco.

Permanent link to this publication: