La voĉo de granda urbo kaj ĝia reflektado en arto: monologo, parolo, dialogo, bruo

Granda urbo parolas. Li parolas ne per vortoj, sed per bruo de ĉiŝinoj, signaloj de aŭtomobiloj, paŝoj de miliardoj, trumadaĵo de metro, muziko el malfermitaj fenestroj, krutoj de komercistoj, zvonado de tramvoj, klakado de pluvo sur asfalto. Urbo estas trumada, multvoĉa simfonio, en kiu ĉiu sono estas parto de partituro. Artistoj, verkistoj, muzikistoj, reĝisoroj ĉiam provis stampi ĝin. Ili tradukis la bruumon en ritmojn de ĵazo, desesperon en literaturan monologon, parolon de pasantaj homoj en dialogon sur pentraĵo. Kiel arto reflektas akustikon de megapoliso? Diskutemo de kvar modoj de urbaj voĉoj.

Monologo: urbo kiel konfeso de sola homo

En granda urbo homa estas foje solema kun si mem. La ŝtato ĉirkaŭ li, sed ne estas unu, kun kiu li povas interŝanĝi vortojn. Tiu akustika izolacio naskas monologon — internan voĉon, kiu sonas pli forte ol urbaj bruo. En literaturo klasika ekzemplo estas "Memlеркoj el subterajlokoj" de Dostojevskij aŭ romanoj de Franz Kafka, kie la heroo marŝas tra senhoma stratoj, parolante al si mem. En poezio tio estas poemoj de Aleksandr Bloko ("Nokto, strato, lampiono, apoteko...") — ne dialogo, sed fiksa interna lamento. En pentrarto — verkoj de Edward Hopper ("Meznoktaj homoj"), kie figuroj sidas en kafejo, sed ne komunicas, ĉiu en sia mondo. En muziko — solaj fortepianaj pecoj de Erik Satie, kiun li nomis "mebluma muziko" — sonoj, kiuj ne bezonas respondon. Urbaj monologoj en arto estas krικο de soleco en brua vakuo.

Parolo: dialogoj dum marŝo

Urbo estas senfineca parolo. Parolo de vendisto kaj kliento, pasiĝanto kaj taksiisto, amantoj sur skamo, du amikoj en trinkejo. Tiuj mallongaj, fragmentaj dialogoj formas ŝtonon de urbaj vivoj. En literaturo ilin perfekte prezentis James Joyce en "Ulysses", kie la herooj interŝanĝas vortojn, ne aŭskultante unu la alian. En teatre — dramoj de Tennessee Williams aŭ Edward Albee, kie paroloj sur verando aŭ kuirjo iĝas spuro de urbaj vivstiloj. En kino — dialogoj de Woody Allen, kie la herooj parolas samtempe, interrompante, kaj kreante iluzion de kompreno. En pentrarto — "Kriko" de Edvard Munch? Ne, tie pli ol monologo. Tamen, pentraĵoj de Pierre-Auguste Renoir ("Bal en Muлен де ла Галет") — multaj dialogoj, gestoj, rigardoj. Parolo en arto estas polifonio, kie ĉiu voĉo havas signifon, sed ninguo aŭskultas sian parolanton ĝis fino.

Dialogo: kiam urbo respondas al homo

Iliokaze urbo eniras en dialogon. Ne homoj, sed mem la megapoliso: ĝia arĥitekturo, vetero, ritmoj. Homa posedas demandojn, kaj urbo respondas per eco, semaforo, neatendita viraĵo de strato. En literaturo tio estas "Petroburgo" de Andrej Belo, kie urbo estas viva kreinto, kiu parolas kun la heroo. En kino — filmoj de Michelangelo Antonioni ("Ombro", "Nokto"), kie la herooj marŝas tra senhomaj romaj stratoj, kaj arĥitekturo premo, respondante al ilia silento. En muziko — "Metropolo" de Fritz Lang? Ne, tio estas kino, sed muziko de Gottfried Huppertz kreas dialogon de maŝino kaj homo. En poezio — ciklo "Moskvo" de Marina Tsvetaeva, kie urbo aperas kiel parolanto: "Moskvo! Kiel granda gastigejo". Dialogo de homo kaj urbo en arto estas ĉiam provo interkonsenti, trovi komunan lingvon en kaoso.

Bruo: akustika kaoso kiel inspiracio

Tamen, la ĉefa voĉo de urbo estas bruo. Ne melodio, ne ritmo, sed precise kaotika, disonanca bruo. Bruo de motoro, ripozo de tramvo, gudloj, krutoj, eco de paŝoj, zvonado de rompita vitro, muziko el fremda fenestro. Bruo ĉagrenigas, ĉedeti, sed ĝi ankaŭ inspiras artistojn. En muziko unuajn tion komprenis futuristoj: Luigi Russolo skribis "Arto de bruoj" (1913), kie li invitis uzi en muziko sonojn de urbo: trumadaĵo de trajnoj, vaporo, klako de maŝinoj. Poste tiu evoluo ricevis en industriaj muziko (Einstürzende Neubauten), en teknumo (ritmoj de metro), en embiento (registro de urbaj bruoj kiel muziko). En pentrarto — futurismo de Umberto Boccioni ("Urbo kreskas"), kie movo kaj bruo estas transdonitaj per rompintaj formoj. En literaturo — romano de John Dos Passos "Manhatano", kie enmetiĝas kolajoj el gazetaj titoloj, strataj krutuloj, frazoj de reklamo. En kino — urbo-simfonioj de 1920-aj jaroj ("Homo kun kinokamerao" de Dziga Vertov), kie bruo de urbo iĝis muzika montado. Bruo en arto ne estas antimuziko, sed nova muziko, reflektanta tempon.

Konkludo

La voĉo de granda urbo estas multfaŝa. Li povas esti tiu malpeza monologo de sola homo apud fenestro, fragmenta parolo en plenigita aŭtobuso, dialogo kun muroj de skyskrapoj aŭ kaotika bruo, kiu kaŭzas vertigon. Arto ĉiam strebis stampi ĝin — ne por fuĝi el ĝi, sed por kompreni. Kompreni, kiel ni vivas en tiu trumo, kiel ni spiras inter metronomo de paŝoj, kiel ni amas sub akompano de sirenoj. kaj, eble, dekriptante voĉon de urbo, ni dekriptos kaj nian propran.

Permanent link to this publication: