Reflekto de amo al Anglio kaj anglismoj en la rusa kulturo kaj filozofio: de «anglomaniismo» ĝis koncepta pruntado

Enkonduko: la fenomeno «anglomaniismo» kiel kultura projekto

La ŝato al Anglio en la rusa kulturo, precipe klare manifestita en la 18a-19a jarcentoj, ne estis nur modo, sed konscia intelekta kaj estetika elekto de certaj tavoloj de la nobelaro kaj intelektularo. Ĉi tiu fenomeno, konata kiel «anglomaniismo», reprezentis kompleksan pruntadon de anglaj socipolitikaj idealoj, filozofiaj konceptoj, literaturaj bildoj, ĉiutagaj praktikoj kaj, kompreneble, lingvaj unuoj — anglismoj. Ĝi estis respondo al serĉado de alternativo al la franca influo (post la Granda Franca Revolucio) kaj ankaŭ al la germana raciismo, kaj reflektis strebon al modelo de pragmata konservativismo, empirismo kaj persona libereco.

Filozofia-politika vektoro: liberala konservativismo kaj parlamentarismo

La rusa penso vidis en Anglio la enkarniĝon de la idealo «libereco sub la leĝo». Ĉi tio allogis ambaŭ slavofilojn (aprezantajn la anglan organikan, nerevolucian evoluon) kaj okcidentanojn.

Historia ekzemplo: La fama frazo de imperiestro Nikolao I ke en Rusio la potenco apartenas al la caro, en Prusio al la oficistoj, kaj en Anglio al la leĝoj, reflektas ĉi tiun admiron al la jura ŝtato.

Filozofia aspekto: La verkoj de John Locke kaj David Hume havis gravan influon sur la rusa penso. La Locke-ista koncepto de naturaj rajtoj kaj la teorio de socia kontrakto nutris liberalajn ideojn, dum la Hume-ista empirismo kaj skeptikismo resonis kun la serĉoj de rusaj filozofoj, kiuj provis superi la germanan idealismon.

Politika filozofio: La angla konservativismo de Edmund Burke, bazita sur tradicio kaj pragmatismo, estis proksima al pensuloj kiel Boris Ĉiĉerin, kiu vidis en ĝi alternativon al ambaŭ radikala okcidentanismo kaj slavofila utopio.

Kultura-ĉiutaga dimensio: la bildo de ĵentlemano kaj «angla stilo»

Anglomaniismo formis tutan aron da kondutaj kaj estetikaj kodoj, kiuj enradikiĝis en la karno kaj sango de la rusa nobelaro.

La idealo de ĵentlemano: La angla ĵentlemano — rezervita, sendependa, sportema, aprezanta privatan vivon kaj «honestan ludon» (fair play) — fariĝis nova modelo por imitado, anstataŭigante la francan «spiritedon». Ĉi tiu idealo reflektiĝis en herooj de rusa literaturo de Onegin (ĉiuj «angla spleeno» kaj intereso pri Adam Smith estas rektaj aludoj) ĝis la pli malfruaj turgenevaj figuroj.

Kulto de privata vivo kaj biena kulturo: La angla kotteĝo kaj ĝardena pejzaĝo (landskapa parko) fariĝis modelo por la rusa bieno. La idealo de «angla klubo» kiel loko por privata komunikado inter ĵentlemanoj estis realigita en la famaj Anglaj kluboj en Moskvo kaj Sankt-Peterburgo.

Sporto: Praktikado de boksado, remado, rajdado kaj poste futbalo estis enkondukita kiel parto de «angla» karaktereduko.

Anglismoj kiel lingva enkarniĝo de amo

Pruntadoj el la angla lingvo venis en ondoj kaj fiksis diversajn aspektojn de la ŝato:

18a-19a jarcentoj (socie ĉiutagaj kaj politikaj konceptoj): klubo, mitingo, bojkoto, gvidanto, parlamento, ĵentlemano, sportisto, raportisto, sinjorino/sinjorino. Ĉi tiuj vortoj portis novan socian realecon.

Fino de 19a-20a jarcentoj (teknika kaj sporta progreso): tramvajo, tunelo, kampado, teniso, futbalo, hokeyo, starto, fino.

Fino de 20a - 21a jarcentoj (globaligo kaj cifereca epoko): komputilo, interreto, merkatado, manaĝero, aparato, startupo, feko. La moderna tavolo reflektas jam ne tiom «amon al Anglio», kiom la dominadon de anglalingva, ĉefe usona, teknologia kaj komerca kulturo.

Interesa fakto: Kelkaj anglismoj tiel organe enradikiĝis en la rusa lingvo, ke ilia fremda deveno ne estas evidenta. La vorto «voalo» (el la angla veil) aŭ «pikniko» (el la angla picnic) estas perceptataj kiel propraj. Aleksandr Puŝkin en «Eŭgenio Onegin» uzas la vortojn «dandi» kaj «viskio», tuj markante la heroon kiel modernan anglomanion.

Literaturo: de la bajronisma heroo ĝis detektivo

La angla literaturo fariĝis la plej potenca kanalo de influo.

Bajronismo: La kulto al George Gordon Byron naskis en Rusio la tipon de «bajronisma heroo» — seniluziigita, ribelema individualisto. Ĉi tiu bildo trapasis la verkadon de Puŝkin, Lermontov (Peĉorin estas rekta heredanto) kaj influis la formadon de la fenomeno «troa homo».

Ŝekspirigo: La ŝato al la verkaro de William Shakespeare, kontraŭmetita al la franca klasikismo, ŝanĝis la rusan dramon. Tradukoj kaj imitoj de Ŝekspiro ĉe A.P. Sumarokov, poste profunda kompreno de liaj tragedioj ĉe A.S. Puŝkin («Boris Godunov» verkita «laŭ Ŝekspiro») kaj I.S. Turgenjev.

Viktoria romano kaj detektivo: La romanoj de Charles Dickens, William Thackeray, kaj poste Arthur Conan Doyle formis la imagon pri socia prozo kaj detektiva ĝenro, influante F.M. Dostojevskij kaj multajn rusajn verkistojn de detektivaj rakontoj.

Paradokso kaj kritiko: amo al abstrakta Anglio

Gravas, ke la rusa anglomaniismo ofte havis libron, idealigitan karakteron. La reala Anglio kun siaj sociaj kontraŭdiroj kaj pragmatismo povis seniluziigi. A.N. Ostrovskij en la komedio «Furiaj mono» ironie traktis la surfacan pruntadon de anglismoj kaj manieroj. F.M. Dostojevskij, aprezanta Dickens, en «Vintraj notoj pri someraj impresoj» montris la malhelajn flankojn de angla kapitalismo.

Konkludo: de modo al kultura kodo

Amo al Anglio kaj anglismoj en la rusa kulturo pasis vojon de moda tendenco de la supra klaso ĝis profunde absorbitaj konceptoj, envenintaj en la filozofian, politikan kaj ĉiutagan leksikonon. Ĝi estis amo-dialogo, en kiu Rusio serĉis kaj trovis ne blindan modelon por kopiado, sed aron da iloj kaj ideoj por kompreni sian propran vojon: ideoj de superregado de la leĝo, persona libereco bazita sur respondeco, kulturo de privata vivo kaj stoika sinteno al provo.

Anglismoj fariĝis lingvaj trofeoj de ĉi tiu dialogo, markoj fiksantaj momentojn de kultura importo. Hodiaŭ, kiam la angla fariĝis tutmonda lingua franca, la originala romantika halo de «angleco» malaperis, sed la kultura subteksto de multaj pruntadoj kaj daŭra admiro al certa angla stilo de pensado kaj konduto restas grava parto de la rusa kultura memoro kaj identeco. Ĉi tiu heredaĵo ne estas simple konsekvenco de modo, sed atesto de intensa intelekta serĉado fare de la rusa elito, kiu provis sintezi okcidentan sperton kun nacia specifeco.

Permanent link to this publication: