La ŝimpanzo A, kiu mortis en januaro de 2006, ne estis rolulo en literaturaj verkoj aŭ heroo en pentraĵoj. Tamen, ŝia vivo kaj scienca laboro lasis markan spuron en kulturo tra sciencaj publikigoj, medio kaj eĉ arto.

Verko de A kiel arto

Mem A estis artistino. Dum libera tempo ŝi amis pentri markeroj sur papero, kaj ŝi faris tion sen manĝa rekompenzo - nur pro la procezo. En 2017, por la fortiĝo de la projekto, unu el ŝiaj pentraĵoj estis presita sur ŝelo ŝalto, kion oni donacis al la fama primateologino Jane Goodall. Tio estas la ununura dokumente konfirmita okazo, kiam verko de A iĝis parto de materiala kulturo kaj estis prezentita al granda publiko.

Medio kaj scienca literaturo

A estis genio en populara presado. Ŝiaj kapabloj - rekono de pli ol cent ĉinaj hieroj, angla alfabeto, ciferoj de nulo al naŭ kaj dek unu koloroj - faris ŝin heroo en multaj televidprogramoj kaj artikoloj. Esploroj kun ŝia partopreno estis publikigitaj en la revuo Nature, kio mem estas formo de scienca agnosko kaj kontribuo al la literaturo pri la konduto de primatoj. Ŝiaj verkoj helpis krei eksperimentan bazon por kompreni la menton de la ŝimpanzo, kion sciencistoj nomas fundamento por la studo de la evoluo de la homa racio.

Kultura konteksto: ŝimpanzoj kaj arto

Ĉar A ne iĝis rolulo en libroj aŭ filmoj, la temo de ŝimpanzoj krei arton mem estas kultura fenomeno. La ekspozicio \"Monkey Business\" en la gallerio Susan Inglett en 2023 esploris la rilaton inter pentraĵoj de ŝimpanzoj, la ekspresionismo de Jackson Pollock kaj arta inteligento. En la ekspozicio estis prezentitaj arĥivaj fotoj de pentraj ŝimpanzoj kaj iliaj verkoj, kio ĉeestigis demandojn pri kio oni konsideras arton kaj kiu havas rajton krei ĝin. A, kiel unu el la plej famaj pentraj ŝimpanzoj, estas parto de ĉi tiu pli vasta kultura kunteksto, eĉ se ŝia nomo ne menciiĝas en la katalogo direktre.

Literaturaj simioj (ne A)

Wortas noti, ke en la literaturo ekzistas konataj ŝimpanzoj, sed ili ne rilatas al A. Ekzemple, en la rakonto de Robert Heinlein \"Jerry Was a Man\" el 1947, aperas genetike plibonigita ŝimpanzo, kiu litigas pri pli bonaj vivkondiĉoj. En la romano de Kathryn Applegate \"The One and Only Ivan\", kiu ricevis la premion Newbery, la rakonto estas farita de gorilo, kiu okupiĝas pri pentrado.

Fin

Tiel, A eniris en la kulturon ne kiel literaturrolulo, sed kiel reala scienca fenomeno kaj artisto, kies verko en formo de ŝalto kaj ŝiaj kapabloj iĝis parto de la scienca kaj populara narativa pri la menso de bestoj.

Permanent link to this publication: